Tìm kiếm: khởi nghĩa giành chính quyền

Năm 2025 là năm kỷ niệm nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước. Tháng 3 năm nay đúng tròn 80 năm diễn ra sự kiện vượt ngục Hỏa Lò thành công của hơn 100 tù chính trị, kịp thời bổ sung cán bộ cốt cán cho phong trào cách mạng, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8/1945 ở Hà Nội và 10 tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Nhân dịp này, Ban Liên lạc Chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đầy tại nhà lao Hỏa Lò và Ban Quản lý di tích Nhà tù Hỏa Lò đã tổ chức cuộc gặp mặt, giao lưu đầy ý nghĩa mang tên “Dấu ấn vượt thời gian” giữa các nhà quản lý văn hóa Hà Nội, nhà sử học và con em, thân nhân các cựu tù chính trị Hỏa Lò.

Từ đường Lý Thường Kiệt (phường Lê Hồng Phong, TP Phủ Lý) rẽ vào khu hồ Vân Sơn có một con đường mang tên: Đường 24 tháng 8. Con đường chạy qua tổ 3, tổ 4 của phường Lê Hồng Phong với nhiều hộ dân sinh sống và kinh doanh buôn bán. Những ngày đầu thu cây cối hai bên đường rợp mát, những lá cờ đỏ sao vàng thắm tươi rực rỡ trong nắng suốt hai bên đường chào mừng kỷ niệm 79 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Bác Trần Xuân Viện, năm nay 69 tuổi sinh sống bên đường 24 tháng 8 cho biết, gia đình bác và nhiều hộ dân sống hai bên đường 24 tháng 8 đều biết lịch sử của tên đường - đó là ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở thị xã Phủ Lý - 24/8/1945.

Nhà văn Học Phi (1913 – 2014) tên thật là Chu Văn Tập, sinh tại tỉnh Hưng Yên. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ năm 16 tuổi. Sau Cách mạng Tháng 8, ông làm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Cách mạng tỉnh Hưng Yên, Trợ lý Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Trần Huy Liệu (người Nam Định), Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam (1957 - 1983). Nhà văn Học Phi được trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt đầu tiên (1996).

Huyện Gia Viễn-địa phương được lựa chọn để khởi nghĩa giành chính quyền đầu tiên của tỉnh Ninh Bình trong Cách mạng Tháng Tám 1945. Phát huy truyền thống cách mạng, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Gia Viễn luôn đoàn kết, nỗ lực xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp. Nhân dịp kỷ niệm 79 năm Cách mạng Tháng Tám, phóng viên Báo Ninh Bình đã phỏng vấn đồng chí Ngô Hùng Khánh, Phó Chủ tịch UBND huyện về những đổi thay trên quê hương Gia Viễn.

Những ngày thu tháng Tám, chúng tôi về huyện Gia Viễn, nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền đầu tiên của tỉnh năm 1945. Phát huy truyền thống quê hương cách mạng, đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Gia Viễn luôn đoàn kết, nỗ lực xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp.

Những ngày tháng Tám lịch sử, hòa cùng không khí náo nức hướng về kỷ niệm 78 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, lớp lớp thế hệ cán bộ, chiến sĩ (CBCS) các cơ quan, đơn vị LLVT Hà Nam càng thêm tự hào khi ôn lại những chiến công của quân và dân tỉnh nhà trong Tổng khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc. 78 năm đã trôi qua, song những dấu ấn về những ngày vừa xây dựng, phát triển, vừa tham gia đấu tranh giành, giữ chính quyền cách mạng vẫn luôn sâu đậm, động lực thôi thúc CBCS các cơ quan, đơn vị LLVT hôm nay thêm quyết tâm, nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hằng năm, cứ mỗi lần đến dịp mừng kỷ niệm Ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thành công và Ngày Quốc khánh thiêng liêng của dân tộc, hầu như ở bất cứ nơi đâu, chúng ta cũng đều dễ dàng bắt gặp khí thế cách mạng mê say, cuốn hút lòng người vang lên từ giai điệu đầy chất hào sảng, hùng tráng của những ca khúc bất hủ “đi cùng năm tháng”.

Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở thị xã Phủ Lý - trung tâm tỉnh lỵ Hà Nam (nay là TP Phủ Lý) vào thời điểm lịch sử Tháng Tám năm 1945 chỉ diễn ra trong khoảng thời gian rất ngắn, nhưng đó là kết quả của cả một quá trình lâu dài, kiên trì, bền bỉ xây dựng phong trào cách mạng, có sự chuẩn bị đầy đủ, kỹ lưỡng về tư tưởng, tổ chức và lực lượng của tổ chức Đảng các cấp trong tỉnh.

Cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân trong Cách mạng Tháng Tám 1945 ở Việt Nam là minh chứng sinh động về sự nhạy bén của Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhận định tình hình, dự kiến thời cơ và chỉ đạo chớp thời cơ lịch sử để khởi nghĩa thành công.

Sau thành công của Cách mạng Tháng Tám, ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Bác Hồ đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Ngày 2/9 trở thành ngày Tết Độc lập của mỗi người dân đất Việt. 76 năm đã đi qua, những người được sống trong thời khắc lịch sử thiêng liêng ấy đều đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhưng ký ức những ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân và ngày Quốc khánh mùa Thu năm 1945 thì vẫn còn vẹn nguyên.

Trước tình hình trong nước và thế giới chuyển biến hết sức mau lẹ, ngay đêm 9/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp Hội nghị mở rộng tại huyện Từ Sơn (Bắc Ninh) do đồng chí Trường Chinh, Tổng Bí thư Đảng chủ trì. Sau khi phân tích tình hình mọi mặt, Hội nghị nhận định: Cuộc đảo chính Nhật – Pháp đã tạo ra một tình hình khủng hoảng chính trị sâu sắc, làm cho những điều kiện của cuộc khởi nghĩa vũ trang đi đến chín muồi nhanh chóng.

Xã Quỳnh Lưu (Nho Quan), là căn cứ địa quan trọng của tỉnh trong thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Nơi đây, ngày 11/8/1945, đã diễn ra trận đánh lịch sử chống phát xít Nhật, tạo tiền đề cho thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở các địa phương trong toàn tỉnh, cùng nhân dân cả nước đánh thắng giặc Pháp, giành độc lập dân tộc. Những ngày đầu xuân Tân Sửu, chúng tôi đã có dịp trở lại chiến khu xưa, cảm nhận rõ hơn sự thay đổi của vùng quê cách mạng. Truyền thống hào hùng của quê hương đã là động lực tinh thần để mỗi người Quỳnh Lưu cùng nhau chung sức xây dựng cuộc sống mới trên quê hương chiến khu anh hùng.

Đồng chí Lưu Quang Bích (sinh năm 1906, quê Mộc Bắc, Duy Tiên) là một trong những người con quê hương có lòng yêu nước và sớm tham gia hoạt động cách mạng. Trong Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám năm 1945, đồng chí là Chủ tịch Ủy ban Quân sự cách mạng lâm thời huyện Duy Tiên. Đồng chí cũng chính là chồng nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung Trần Thị Phúc, Bí thư Chi bộ đầu tiên của thị xã Phủ Lý.

Ngày 13/8/1945, Nhật đầu hàng Liên Xô và các nước Đồng minh. Ngay đêm ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ra lệnh Tổng khởi nghĩa và truyền ngay đến các địa phương. Ở Hà Nam, trong hai ngày 15 -16/8/1945, tại thôn Lũng Xuyên, xã Yên Bắc (Duy Tiên), Hội nghị đại biểu Việt Minh tỉnh quyết định kế hoạch Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn tỉnh Hà Nam.

Mùa thu năm 1945, hòa trong rừng cờ hoa, băng rôn, khẩu hiệu là khí thế cách mạng sục sôi diễn ra ở nhiều vùng quê trong tỉnh… Đó là những ký ức không bao giờ quên của những người đã sống, chứng kiến và tham gia khởi nghĩa giành chính quyền. 75 năm đã trôi qua, nhắc lại những ngày Thu lịch sử ấy, các cụ lão thành cách mạng chúng tôi gặp và trò chuyện lại bồi hồi xúc động. Trong ký ức của các cụ vẫn vẹn nguyên một khí thế hào hùng, một tình yêu nước tha thiết, một niềm tin trọn vẹn vào sự lãnh đạo của Đảng.

Cách đây 75 năm, vào mùa thu năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã tiến hành Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Cách mạng Tháng Tám là cuộc cách mạng vĩ đại nhất của nhân dân ta trong thế kỷ XX.

Những ngày này cách đây 74 năm, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đã đồng loạt vùng dậy, tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn. Lần đầu tiên trong lịch sử, chính quyền cả nước thuộc về nhân dân. Ngày 2/9/1945, tại vườn hoa Ba Đình (Hà Nội), trước hàng chục vạn đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc bản tuyên ngôn độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời (nay là nước Cộng hòa XHCN Việt Nam).

Giữa những ngày thu Tháng Tám, chúng tôi may mắn được gặp cụ Đặng Thị Ngãi, một trong số không nhiều lão thành cách mạng hiện còn sống mạnh khỏe ở thôn Vân Thị, xã Gia Tân (Gia Viễn). Hơn cả những thước phim tư liệu hay những ghi chép khô khan của lịch sử, lời kể của cụ Ngãi đã mang đến cho chúng tôi những cảm xúc vẹn nguyên, chân thực về một trong những thời khắc lịch sử quan trọng của dân tộc, đó là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945 với không khí cách mạng sục sôi ở vùng quê Gia Tân. Khi đó, cụ Ngãi là một người hoạt động cách mạng tích cực ở địa phương và có mặt trong đoàn tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện lỵ Gia Khánh và tỉnh lỵ Ninh Bình.

Quỳnh Lưu (Nho Quan) là căn cứ địa quan trọng của tỉnh trong thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Cách đây hơn 70 năm, ngày 11/8/1945 đã diễn ra trận đánh lịch sử chống phát xít Nhật, tạo tiền đề cho thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở các địa phương trong toàn tỉnh, cùng nhân dân cả nước đánh thắng giặc Pháp, giành độc lập dân tộc. Truyền thống hào hùng của quê hương là động lực tinh thần để mỗi người Quỳnh Lưu cùng nhau chung sức xây dựng cuộc sống mới trên quê hương chiến khu anh hùng.

Ở nhiều địa phương trong tỉnh, từ các vùng nông thôn, miền núi cho đến thành thị, những dấu ấn của "thuở xưa" vẫn hiện hữu ở những công trình mang tính chất tâm linh như: đền, chùa hay các di tích lịch sử, hoặc được nhắc đến trang trọng trong những cuốn lịch sử truyền thống. Phát huy tinh thần cách mạng và truyền thống của quê hương, nhất là dư âm từ cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền vào mùa thu tháng 8 năm 1945, nhiều địa phương đã từng bước có những đổi mới, từ cách nghĩ, cách làm, từ những chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt, đúng đắn trong phát triển kinh tế- xã hội, góp phần đem lại những khởi sắc cho mỗi miền quê…

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám năm 1945 thắng lợi trong cả nước. Để bảo vệ thành quả của cách mạng, ngày 28-8-1945 Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa được thành lập, Chính phủ gồm 13 bộ do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Trong cơ cấu Chính phủ có Bộ Nội vụ. Quá trình hoạt động, Bộ Nội vụ có nhiều thay đổi về tên gọi, về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức bộ máy ngày càng được hoàn thiện phù hợp với tình hình thực tế phát triển của đất nước. Bộ Nội vụ hiện nay là mô hình tổ chức của bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực.

Những ngày tháng Tám mùa thu cách đây vừa tròn 70 năm, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đã nhất tề đứng lên, tiến hành cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Lần đầu tiên trong lịch sử chính quyền trong cả nước thuộc về nhân dân.